Η λιθίαση αποτελεί την 3η συχνότερη πάθηση του ουροποιητικού μετά από τις ουρολοιμώξεις και τις παθήσεις του προστάτη. Παρατηρείται στο 5%-7% του γενικού πληθυσμού, περίπου όσο ο σακχαρώδης διαβήτης και οι ρευματοπάθειες. Oι άνδρες προσβάλλονται συχνότερα από τις γυναίκες σε αναλογία 2.5:1 και εμφανίζεται σε ηλικία 30-40 ετών. Ένα ιδιαίτερο πρόβλημα είναι η υποτροπή που εξαρτάται από τη χημική σύσταση του λίθου. Σε λίθους από ουρικό οξύ κυμαίνεται στο 50-70% και από οξαλικό ασβέστιο στο 30-40%.
Πολλοί ασθενείς με λίθο στο ουροποιητικό είναι ασυμπτωματικοί. Τα συμπτώματα κάνουν την εμφάνισή τους, όταν κάποιος λίθος βρεθεί μέσα στον ουρητήρα εμποδίζοντας τη ροή των ούρων από τα νεφρά. Το κυρίαρχο σύμπτωμα της ουρολιθίασης είναι ο κωλικός του νεφρού. Πρόκειται για έναν πολύ έντονο πόνο στην περιοχή των νεφρών, ο οποίος ανάλογα με τη θέση του λίθου μπορεί να αντανακλά προς το πλάγιο μέρος της κοιλιάς, προς την κύστη ή τα γεννητικά όργανα. Εμφανίζεται συνήθως ξαφνικά, δεν παρατηρείται ανακούφιση με την αλλαγή θέσης και συχνά συνοδεύεται από τάση για εμετό και μετεωρισμό. Είναι πιθανό να εμφανιστεί αίμα στα ούρα.
Οι λίθοι που δεν προκαλούν απόφραξη προκαλούν ένα αίσθημα βύθιου πόνου. Επίσης, μπορεί να εμφανιστεί στη γενική ούρων μικροσκοπική αιματουρία, σπάνια μακροσκοπική. Τέλος, μπορεί να προκαλέσουν υποτροπιάζουσες ουρολοιμώξεις με συμπτώματα όπως πυρετός, ρίγος, δυσουρικά ενοχλήματα και πόνο στα νεφρά.
Η διάγνωση της λιθίασης γίνεται συνήθως με ευκολία δεδομένου ότι οι περισσότεροι ασθενείς παρουσιάζουν κολικό και αιματουρία. Η κλινική εξέταση, το υπέρηχο και η απλή ακτινογραφία αποκαλύπτει το λίθο, με εξαίρεση λίθους από ουρικό οξύ και κυστίνη, οι οποίοι είναι ακτινοδιαπερατοί.
Η θεραπευτική αντιμετώπιση εξαρτάται από το μέγεθος, τον αριθμό των λίθων και τη σύστασή τους. Σε λίθους πάνω από 2 εκατοστά συνιστάται η διαδερμική νεφρολιθοτριψία, ενώ μικρότεροι λίθοι μπορούν ανάλογα με τη σύστασή τους να αντιμετωπιστούν με φαρμακευτική αγωγή, με εξωσωματική λιθοτριψία ή με εύκαμπτη ουρητηροσκόπηση.
Εξωσωματική λιθοτριψία
Κατά την εξωσωματική λιθοτριψία, ο ασθενής τοποθετείται στο λιθοτρίπτη και με τη βοήθεια υπερήχων ή ακτινοσκόπησης γίνεται ο εντοπισμός του λίθου και μετά ακολουθεί ο κατακερματισμός του λίθου με ωστικά κύματα. Η μέθοδος αυτή είναι ελάχιστα επεμβατική, αλλά η επιτυχία της εξαρτάται από τους ακόλουθους παράγοντες:
Νεφρολιθοτριψία με εύκαμπτο ουρητηροσκόπιο
Υπό κυρίως γενική αναισθησία ένα λεπτό ενδοσκόπιο προωθείται διαμέσου της ουρήθρας, της ουροδόχου κύστεως και του ουρητήρα στο νεφρό, το οποίο σε σύγκριση με το άκαμπτο ουρητηροσκόπιο μπορεί να φτάσει σε όλους τους κάλυκες του νεφρού. Μετά τον εντοπισμό του λίθου γίνεται κατακερματισμός του λίθου με ίνες laser και η αφαίρεση των συγκριμάτων με καλάθια σύλληψης. Συνιστάται ιδιαίτερα στις ακόλουθες περιπτώσεις:
Η νεφρολιθοτριψία με εύκαμπτο ουρητηροσκόπιο απαιτεί γενική αναισθησία και ο ασθενής μπορεί να εξέλθει από το νοσοκομείο την ίδια ημέρα. Τέλος, έχει πολύ καλύτερα ποσοστά επιτυχίας σε σχέση με την εξωσωματική λιθοτριψία.
Διαδερμική νεφρολιθοτριψία
Αποτελεί τη μέθοδο εκλογής για λίθους μεγαλύτερους από 2 εκ. και για λίθους όπου οι άλλες θεραπευτικές μέθοδοι έχουν αποτύχει. Κατά αυτήν γίνεται παρακέντηση του νεφρού υπό υπερηχογραφική και ακτινοσκοπική καθοδήγηση. Μετά τη δημιουργία ενός ειδικού καναλιού μεταξύ του δέρματος και της αποχετευτικής μοίρας του νεφρού εισάγεται το νεφροσκόπιο και με τη βοήθεια λιθοτρίπτη υπερήχων ή και με laser γίνεται ο θρυμματισμός των λίθων και στο τέλος η αφαίρεση των συγκριμάτων με ειδικές ενδοσκοπικές λαβίδες.
Με τη διαδερμική νεφρολιθοτριψία μπορούν να αντιμετωπισθούν με επιτυχία μεγάλοι και πολύπλοκοι λίθοι, ακόμα και λίθοι που καταλαμβάνουν όλη την αποχετευτική κοιλότητα του νεφρού (κοραλλοειδής λιθίαση), για την αντιμετώπιση των οποίων η ανοιχτή επέμβαση θα προκαλούσε βλάβη του νεφρού. Η επέμβαση αυτή απαιτεί παραμονή στο νοσοκομείο. Η πλειονότητα των ασθενών εξέρχονται από το νοσοκομείο μετά από δύο ή τρείς ημέρες ανάλογα με την πορεία της ανάρρωσης τους και μπορούν να επιστρέψουν στην εργασία τους και στην καθημερινή τους δραστηριότητα μετά από μία έως δύο εβδομάδες.
Πρόκειται για ένα ιδιαίτερο ουρολογικό πρόβλημα, γιατί εκτός από τον κολικό μπορεί να προκαλέσει βλάβες τόσο στον νεφρό όσο και να θέσει σε κίνδυνο τη ζωή του ασθενούς. Τέτοιες επιπλοκές είναι η σηψαιμία και η οξεία ή χρόνια νεφρική ανεπάρκεια. Η θεραπευτική αντιμετώπιση εξαρτάται από το μέγεθος, τον αριθμό των λίθων και τη σύστασή τους. Λίθοι μεγέθους έως 5 χιλιοστά αποβάλλονται σε μεγάλο ποσοστό αυτόματα. Επιπρόσθετα, ανάλογα με τη σύσταση του λίθου είναι δυνατή η χορήγηση από του στόματος αγωγής αποσκοπώντας στη διάλυση λίθων κυρίως από ουρικό οξύ.
Εκτός από τη συντηρητική παρακολούθηση και τη φαρμακευτική αγωγή, οι λίθοι του ουρητήρος μπορούν να αντιμετωπιστούν ανάλογα με τη θέση τους με την εξωσωματική λιθοτριψία και την ουρητηρολιθοτριψία.
Εξωσωματική λιθοτριψία
Κατά την εξωσωματική λιθοτριψία, ο ασθενής τοποθετείται στο λιθοτρίπτη και με τη βοήθεια υπερήχων ή ακτινοσκόπησης γίνεται ο εντοπισμός του λίθου και μετά ακολουθεί ο κατακερματισμός του λίθου με ωστικά κύματα. Η μέθοδος αυτή είναι ελάχιστα επεμβατική, αλλά η επιτυχία της εξαρτάται από τους ακόλουθους παράγοντες:
Ουρητηρολιθοτριψία
Αποτελεί τη θεραπεία εκλογής για λίθους που έχει αποτύχει η εξωσωματική λιθοτριψία ή η συντηρητική αγωγή. Κατά αυτήν ένα λεπτό ενδοσκόπιο (εύκαμπτο ή ημιάκαμπτο ουρητηροσκόπιο) προωθείται διαμέσου της ουρήθρας και της ουροδόχου κύστεως στον ουρητήρα. Μετά τον εντοπισμό του λίθου ακολουθεί ο κατακερματισμός του με τη βοήθεια συσκευής laser ή υπερήχων. Η αφαίρεση των συγκριμάτων γίνεται με τη βοήθεια ειδικού ενδοσκοπικού καλαθιού. Εφόσον κριθεί απαραίτητο, τοποθετείται ένας λεπτός αυτοσυγκρατούμενος καθετήρας (pigtail) στον ουρητήρα.
Ο ασθενής εξέρχεται από το νοσοκομείο το απόγευμα της ιδίας ή το πρωί της επόμενης ημέρας και μπορεί σε δύο με τρεις ημέρες να επιστρέψει στις καθημερινές του δραστηριότητες. Μετά από δύο με τρεις εβδομάδες γίνεται η αφαίρεση του pigtail υπό τοπική αναισθησία. Ο ασθενής θα πρέπει να βρίσκεται σε συνεχή ουρολογικό έλεγχο λόγω των συχνών υποτροπών.
Η λιθίαση της ουροδόχου κύστης είναι πάθηση κατά την οποία εντοπίζονται λίθοι μέσα στην ουροδόχο κύστη. Είναι μια όχι πολύ συχνή κατάσταση και συνήθως σχετίζεται με προβλήματα ούρησης. Κυρίως αφορά σε μεγάλες πέτρες γιατί οι μικρότερες μπορούν εύκολα να αποβληθούν από την ουρήθρα.
Τα συμπτώματα είναι διαφορετικά από τις περιπτώσεις λίθου του νεφρού. Δεν υπάρχει συνήθως έντονος πόνος αλλά κυρίως έχει τη μορφή ενόχλησης, βάρους ή καψίματος χαμηλά στην κοιλιά εκεί που βρίσκεται η κύστη. Ενίοτε οι ενοχλήσεις αντανακλούν από κάτω, στο περίνεο που είναι η βάση του σώματος. Συχνά υπάρχουν διαταραχές στην ούρηση με πιο χαρακτηριστική τη διακοπή της ούρησης, κατά την οποία η ούρηση σταματάει απρόοπτα και απότομα ενώ η ροή ήταν κανονική και δεν είχε φτάσει στο τέλος της. Επίσης μπορεί να υπάρχει διχαλωτή ούρηση ή άλλη ακανόνιστη ούρηση καθώς και αιματουρία.
Η θεραπεία της λιθίασης είναι πιο εύκολη σε σχέση με τη λιθίαση του νεφρού ή του ουρητήρα. Η εξωσωματική λιθοτριψία μπορεί να δοκιμασθεί αλλά δεν είναι σίγουρο ότι θα αποδώσει λόγω του μεγέθους του λίθου. Η χειρουργική όμως αντιμετώπιση είναι πιο εύκολη λόγω της εύκολης πρόσβασης στην πέτρα από την ουρήθρα.
Εισέρχεται ένα εργαλείο το οποίο όμως λόγω του ότι η ουρήθρα είναι φαρδύτερη από τον ουρητήρα επιτρέπει να χρησιμοποιήσουμε πιο ισχυρά εργαλεία (laser ή κρουστικά) σε σχέση με αυτά που μπορούν να περάσουν από τον ουρητήρα κι έτσι ακόμα και μεγάλες πέτρες μπορούν να θρυμματιστούν ενδοσκοπικά χωρίς τομές.
Σε πολύ μεγάλες πέτρες όμως μπορεί να χρειαστεί τελικά να γίνει μια μικρή τομή στο δέρμα, να ανοιχθεί η ουροδόχος κύστη και από εκεί να αφαιρεθεί ο λίθος. Είναι σημαντικό όμως να αξιολογήσουμε την ανάγκη ταυτόχρονης αντιμετώπισης του αιτίου που φράζει την κύστη κι οδήγησε στο σχηματισμό του λίθου. Η λιθίαση της ουροδόχου κύστη είναι στην πραγματικότητα μια από τις ενδείξεις χειρουργικής αντιμετώπισης του προστάτη. Αυτό συνήθως μπορεί να γίνει ταυτόχρονα με την αφαίρεση του λίθου εκτός αν ειδικές περιπτώσεις πχ πολύ μεγάλος λίθος ή πολύ μεγάλος προστάτης ή άλλα προβλήματα υγείας εμποδίζουν την ταυτόχρονη αντιμετώπιση.
